ماسوله ثبت جهانی می شود؟
به گزارش حقوق و قضا، مدیرکل دفتر ثبت آثار باستانی کشور در آخر ارزیابی میدانی کارشناس «ایکوموس» از «منظر فرهنگی تاریخی ماسوله» اظهار داشت: بعد از تکمیل مستندات باستان شناسی، خصوصاً درباره ی پیشینه صنعت ذوب آهن در این منطقه، امیدواریم پرونده ماسوله سال آینده در جلسه کمیته میراث جهانی یونسکو بررسی و ثبت جهانی شود.
ماسوله، شهر تاریخی و پلکانی استان گیلان، بالاتر از یک دهه است که در راه ثبت در لیست میراث جهانی یونسکو قرار دارد. این شهر در سال ۱۳۵۴ با شماره ۱۰۹۰ در لیست آثار ملی ایران به ثبت رسید و از سال ۲۰۰۷ میلادی نیز در لیست موقت میراث جهانی یونسکو قرار گرفت. با این وجود، مسیر جهانی شدن ماسوله برعکس انتظار، طولانی و با فراز و نشیب های گوناگونی همراه بوده است.
پرونده «منظر فرهنگی ماسوله» بعد از طی مراحل داخلی و تکمیل مستندات، در سال ۱۴۰۰ به دبیرخانه مرکز میراث جهانی یونسکو ارسال شد تا در چهل وپنجمین نشست کمیته میراث جهانی در ریاض عربستان، در سال ۲۰۲۳، بررسی شود اما پرونده با مخالفت ایکوموس، رای یونسکو را برای ثبت جهانی نگرفت و بازگشت خورد (دیفر شد)، اما فرصت دیگری به ایران داده شد تا بعد از رفع نواقص، این پرونده بازنگری شود. با این حال، مصوب شد سهمیه ایران برای پرونده ماسوله حفظ شود.
کمیته میراث جهانی یونسکو همین طور بر لزوم مشارکت جامعه محلی در مدیریت، حفاظت و پایش اثر و تدوین راهبردی روشن برای توسعه اقتصادی و اجتماعی تاکید کرد؛ راهبردی که مانع از لطمه گردشگری به ساختار اجتماعی و اقتصادی موجود ماسوله شود و منافع بیشتری برای ساکنان محلی به همراه داشته باشد.
پس از این تصمیم، تکمیل و تقویت مستندات پرونده در دستور کار وزارت میراث فرهنگی قرار گرفت. یکی از محورهای اصلی بازبینی، توجه بیشتر به پیشینه تاریخی و صنعتی منطقه و ارایه شواهد باستان شناختی در رابطه با فعالیتهای در رابطه با استخراج و تولید آهن بود؛ موضوعی که قرار بود در کنار معماری پلکانی، طبیعت کوهستانی، شیوه های معیشت و دانش بومی، ابعاد گسترده تری از هویت فرهنگی ماسوله را نشان دهد و ایرادی بود که قبل تر ایکوموس (شورای بین المللی ابنیه و محوطه ها) به پرونده ماسوله وارد کرده بود.
در همین راستا، جستجوهای دیرینه شناسی در محدوده منظر فرهنگی ماسوله دنبال شد. در خردادماه ۱۴۰۴، فصل دوم مطالعات دیرینه شناسی با حضور محققان ایرانی و چینی در ارتفاعات ماسوله شروع شد. این هیأت مشترک با حضور پنج پژوهشگر چینی و هشت دیرینه شناس و پژوهشگر ایرانی، فعالیتهای در رابطه با ذوب آهن اسفنجی و شواهد باستان شناختی دوره آهن را بررسی کرد. همین طور در محوطه خان باجی سرا، شواهدی از یک محوطه استقراری و کارگاه ذوب فلز آهن اسفنجی به دست آمد که در تکمیل مستندات پرونده اهمیت داشت.
در ادامه این تحقیق ها، مسؤلان میراث فرهنگی گیلان از شناسایی دو کوره در جریان جستجوهای دیرینه شناسی خبر دادند. این یافته ها در کنار سایر شواهد، برای مستندسازی فعالیتهای صنعتی و روشن تر شدن جایگاه تولید آهن در تاریخ منظر فرهنگی ماسوله مورد توجه قرار گرفتند.
در دی ماه ۱۴۰۴ نیز علی دارابی، معاون میراث فرهنگی کشور، از تکمیل پرونده «منظر فرهنگی ماسوله و محوطه های فلزگری در رابطه با آن» و آماده شدن آن برای ارسال به یونسکو اطلاع داد.
در سال ۱۴۰۵، پیگیری ها برای تکمیل روند ثبت جهانی و آماده سازی عرصه و حریم اثر ادامه یافت. مدیرکل میراث فرهنگی گیلان از اختصاص پنج میلیارد تومان اعتبار برای این پرونده اطلاع داد و ساماندهی مسیرهای دسترسی، نصب تابلوهای معرفی، محافظت از عرصه و حریم تاریخی و بررسی وضعیت محوطه های باستانی در دستور کار قرار گرفت.
بالاخره، چهارم آبان ماه ۱۴۰۵، شایفول بن شاهیدان، ارزیاب شورای بین المللی بناها و محوطه ها (ایکوموس)، جهت بررسی میدانی پرونده ثبت جهانی منظر فرهنگی ماسوله و سایت های آهنگری باستانی آن وارد ایران شد. این بازدید با بررسی بافت تاریخی، محوطه های باستان شناسی، کوره های ذوب آهن و گفت و گو با جامعه محلی و متخصصان همراه بود. ارزیابی میدانی ایکوموس یکی از مراحل مهم بررسی پرونده است و بعد از آن، گزارش کارشناس جهت بررسی های تخصصی به این نهاد مشورتی ارایه می شود تا در ادامه به کمیته میراث جهانی یونسکو ارجاع شود. بر مبنای گفته های مدیرکل دفتر ثبت تاریخی کشور، مقرر است پرونده ماسوله در سال ۲۰۲۷ بار دیگر در فرآیند بررسی جهانی قرار گیرد؛ با این وجود، ثبت غائی آن بازهم به نتیجه ارزیابی های کارشناسی و تصمیم کمیته میراث جهانی یونسکو وابسته است.
علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار باستانی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در اینباره به ایسنا اظهار داشت: ایکوموس نهاد مشورتی یونسکو در حوزه میراث جهانی است و مسئولیت مشورتی دارد. این نهاد کارشناسانی را جهت بررسی پرونده ها اعزام می کند تا از نزدیک و بصورت میدانی از آثار و محوطه های موردنظر بازدید کنند.
او ضمن اشاره به سفر ارزیاب ایکوموس به ایران جهت بررسی وضعیت ماسوله اظهار داشت: پس از کش وقوس هایی که پیش آمد و حتی یک دفعه سفر ارزیاب کنسل شد، خوشبختانه وارد ایران شد. بلا فاصله در همان روز همراهی شان کردیم و به استان گیلان و ماسوله رفتیم. او هم از ماسوله و هم از رشت بازدید کرد و بصورت میدانی، سایت های مختلف، خصوصاً کوره های ذوب آهن را مورد بررسی قرار داد.
ایزدی اضافه کرد: ارزیاب ایکوموس در رابطه با مبحث منظر فرهنگی تاریخی ماسوله نیز با مردم و جامعه محلی نشست و گفت وگوهایی انجام شد و با فعالین این حوزه دیدار نمود. در جریان بازدیدهای میدانی، گزارش ها و موضوعات مختلف، همچون مباحث دیرینه شناسی را بررسی کرد که این بخش نیز به طور عمده با مبحث آهن، ذوب آهن و فعالیتهای در رابطه با این صنعت ارتباط داشت.
مدیرکل دفتر ثبت آثار باستانی کشور با اشاره به اینکه ارزیاب ایکوموس بعد از بازدید از ماسوله و رشت، ایران را ترک کرده است، اظهار داشت: او روز گذشته به رشت بازگشت. در رشت هم پرسش و پاسخ هایی عنوان شد و به سؤالاتی که داشتند پاسخ دادیم و ایران را ترک کرد.
او در رابطه با مراحل بعدی بررسی پرونده ماسوله توضیح داد: قاعدتاً باید جمع بندی غائی را انجام دهد و نتیجه بازدیدهای ارزیاب ایکوموس را، چه بررسیهای میدانی و چه مطالعات کتابخانه ای، تهیه و برای ایکوموس ارسال نماید. ایکوموس نیز این گزارش را بررسی و به یونسکو ارسال خواهد نمود. بعد از آن وارد مرحله پرسش و پاسخ های احتمالی می شویم که ممکنست پس از این سفر مطرح شود. امیدواریم پرونده ماسوله برای سال آینده در جلسه کمیته میراث جهانی مطرح شود.
ایزدی در ادامه در رابطه با مبحث سهمیه ثبت جهانی ماسوله و لزوم تکمیل اطلاعات پرونده بیان کرد: در همان نشست عنوان شد که با حفظ سهمیه، اطلاعات و داده های پرونده را تکمیل نماییم. یکی از نکاتی که عنوان شد این بود که ما نباید صرفا خودمان منبع ارایه اطلاعات باشیم، بلکه لازم بود یک هیأت خارجی نیز برای پاسخ گویی در رابطه با داده های مربوط به آهن، صنعت ذوب آهن و مباحث مرتبط، کاوش هایی را انجام دهد.
او ضمن اشاره به جستجوهای دیرینه شناسی هیأت چینی در ماسوله اظهار داشت: قبل از شروع جنگ ۴۰ روزه، یک هیأت چینی به ایران آمد و یک فصل کامل کاوش را در ماسوله انجام داد. این کاوش ها خصوصاً در کهنه ماسوله صورت پذیرفت که بیشترین فعالیتهای در رابطه با آهن در آن انجام شده بود. هیأت چینی فصل کاوش خویش را به انتها رساند و نتایج آنرا ارسال کرد. ما نیز این اطلاعات را برای ایکوموس فرستادیم و بالاخره، بعد از ارجاع مبحث از طرف کمیته میراث جهانی به ایکوموس، زمینه اعزام این کارشناس فراهم گردید.
مدیرکل دفتر ثبت آثار باستانی کشور در رابطه با کارشناس اعزامی ایکوموس نیز اظهار داشت: کارشناس اعزامی اصالتاً مالزیایی بود. امیدواریم با عنایت به بازخوردی که من در این چند روز و از نزدیک از ایشان داشتم، گزارش مناسبی تهیه و ارسال نماید و این روند به نتیجه برسد.
ایزدی در جواب ارزیابی خود از روند ثبت جهانی ماسوله و چالش های پیش روی این پرونده، ضمن اشاره به این که مبحث را باید از دو منظر بررسی کرد، اظهار داشت: اگر بخواهیم از یک منظر کلی به آن نگاه نماییم، پرونده ماسوله از ابتدا مشکلی نداشت. مبحث معماری و منظر فرهنگی تاریخی ماسوله از همان اول قابل طرح بود و چالشی در این مورد وجود نداشت.
او افزود: آن چه واقعا ما را با چالش مواجه کرد، این بود که می خواستیم بخشی از هویت فرهنگی و تمدنی شمال کشور را نیز در این پرونده مورد توجه قرار دهیم. به این علت وارد مبحث آهن شدیم. این مورد از نظر تاریخی و زمانی، داده های پرونده را تا حدودی جابه جا می کرد و کار را برای خودمان سخت تر کرد.
ایزدی اضافه کرد: با این وجود، اعتقادمان این بود که هرچه پرونده کامل تر باشد، بهتر است. به همین دلیل، مجموعه موضوعات و پرسش هایی که عنوان شد و سبب شد پرونده در آن مقطع به ثبت نرسد، به طور عمده مربوط به مباحث حوزه آهن بود.
او ضمن اشاره به جستجوهای بعدی در این مورد اظهار داشت: با عنایت به کاوش هایی که بعداً پژوهشگاه و همکارانمان در گیلان انجام دادند و همین طور داده هایی که خوشبختانه هیأت چینی نیز تأیید کرد، توانستیم به این پرسش ها پاسخ دهیم. البته این مورد تا حدودی کار را سخت تر کرد و فرآیند را طولانی تر ساخت، اما به نظرم پاسخ هایی که ارایه شده، پاسخ های قانع کننده ای است و امیدوار هستم به نتیجه مطلوب منجر شود.
پیش از این، شیفول شاهیدان ارزیابی ایکوموس به عنوان بازوی مشورتی یونسکو در دیدار با استاندار گیلان، ضمن اشاره به اهمیت پرونده ثبت جهانی ماسوله، اظهار داشته بود: ارزیابی میدانی تنها یکی از بخش های فرآیند بررسی ثبت جهانی است و گزارش حاصل از این ارزیابی، بعد از تکمیل، در اختیار مراجع تخصصی مربوط قرار خواهد گرفت.
شاهیدان تاکید کرد: نتایج ارزیابی در قالب سازوکارهای تخصصی ایکوموس بررسی می شود و تصمیم غائی در رابطه با ثبت جهانی ماسوله، بعد از طی مراحل کارشناسی و در قالب فرایندهای میراث جهانی یونسکو اتخاذ خواهد شد.
او همین طور اظهار امیدواری کرد با تداوم همکاری دستگاه های مسئول و تکمیل بررسیهای مورد نیاز، زمینه پیشرفت پرونده ثبت جهانی ماسوله فراهم گردد.
عکس ها از میراث آریا (وزارت میراث فرهنگی)
بطور خلاصه، مبنی بر گفته های مدیرکل دفتر ثبت تاریخی کشور، قرار است پرونده ماسوله در سال ۲۰۲۷ بار دیگر در فرایند بررسی جهانی قرار گیرد؛ با وجود این، ثبت غائی آن بازهم به نتیجه ارزیابی های کارشناسی و تصمیم کمیته میراث جهانی یونسکو وابسته است.
علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت آثار باستانی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در این باره به ایسنا گفت: ایکوموس نهاد مشورتی یونسکو در حوزه میراث جهانی است و مسئولیت مشورتی دارد. ما نیز این اطلاعات را برای ایکوموس فرستادیم و بالاخره، پس از ارجاع مبحث از جانب کمیته میراث جهانی به ایکوموس، زمینه اعزام این کارشناس فراهم گردید.
مدیرکل دفتر ثبت آثار باستانی کشور در ارتباط با کارشناس اعزامی ایکوموس نیز گفت: کارشناس اعزامی اصالتاً مالزیایی بود. به همین دلیل، مجموعه موضوعات و پرسش هایی که عنوان شد و سبب شد پرونده در آن مقطع به ثبت نرسد، بطور عمده در ارتباط با مباحث حوزه آهن بود.
او ضمن اشاره به کاوشهای بعدی در این مورد گفت: با توجه به کاوش هایی که بعداً پژوهشگاه و همکارانمان در گیلان انجام دادند و همینطور داده هایی که خوشبختانه هیات چینی نیز تأیید کرد، توانستیم به این پرسش ها پاسخ دهیم.
منبع: حقوق و قضا
مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب