ال نینو هشداری از اقیانوس آرام باران یا بحران؟ مساله اینست
به گزارش حقوق و قضا، اخطار ال نینو هم زمان با سیلاب نپال، لزوم آمادگی شهر های ایران در مقابل سیلاب را پررنگ تر کرده است.
تصاویر سیلاب اخیر نپال بار دیگر قدرت ویرانگر آب را به نمایش گذاشت؛ رخدادی که باآنکه ارتباط مستقیمی با ال نینو ندارد، اما همزمانی آن با هشدارهای کارشناسان در رابطه با شرایط بارشی پیش روی ایران، یک سؤال مهم را مطرح می کند؛ اگر بارشهای پاییز سال جاری در بخشهایی از کشور فراتر از نرمال باشد، شهر های ایران تا چه اندازه برای مواجهه با سیلاب آماده اند؟
این پرسش از آن جهت اهمیت دارد که سیلاب برای ایران پدیده تازه ای نیست. طی سالهای گذشته بارها شاهد وقوع سیلاب های ناگهانی در شهرها و روستاهای کشور بوده ایم؛ از سیلاب های گسترده سال ۱۳۹۸ در گلستان، لرستان و خوزستان گرفته تا حادثه دروازه قرآن شیراز، سیل امامزاده داوود، سیلاب های جاده چالوس و رخدادهای مختلف در هرمزگان و سیستان و بلوچستان.
از این رو اگر ال نینو بتواند شرایط بارشی کشور را در پاییز تغییر دهد، مساله فقط پیش بینی میزان بارش نیست؛ بخش مهم تر ماجرا به آمادگی شهرها و زیرساخت ها برای عبور از این شرایط برمی گردد.
هشدار در رابطه با پاییز پربارش
احد وظیفه، رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی اداره هواشناسی ۱۹ مردادماه در رابطه با شرایط اقلیمی پیش رو اخطار داده و اظهار داشته بود: بارش های ناشی از اثرگذاری ال نینو، به ویژه در نیمه دوم پاییز، می تواند فراتر از نرمال باشد.
وی ضمن اشاره به افزایش قابل توجه دمای آب های اقیانوس آرام اضافه کرد: تغییرات دمایی این پهنه می تواند الگوهای جوی مناطق مختلف جهان را تغییر دهد. اگر افزایش دمای اقیانوس نسبت به شرایط نرمال به دو درجه سانتی گراد یا بیشتر برسد، این وضعیت اصطلاحاً «سوپر ال نینو» نامیده می شود. تغییرات دمای اقیانوس آرام به سبب تعامل گسترده این پهنه آبی با جو، می تواند سبب تغییر الگوهای جوی شود.
وظیفه ضمن اشاره به سوابق تاریخی اظهار داشت: در سالیان وقوع ال نینو، بارندگی در خاورمیانه و جنوب غرب آسیا معمولا در محدوده نرمال یا بیش از نرمال قرار می گیرد؛ هرچند این رابطه قطعی و یک به یک نیست. در مقابل، در سالیان لانینا که فاز سرد اقیانوس آرام است، خشکسالی های شدیدتری در این مناطق رخداده است.
وی اضافه کرد: شرایط سال جاری تا حدی بی سابقه است و در دوره آماری ۵۰ تا ۶۰ سال گذشته، تغییرات دمایی اقیانوس آرام با چنین شدتی کمتر تجربه شده است. بنابراین، باتوجه به شدت این پدیده، الگوهای جوی متناظر با آن نیز می تواند کم سابقه و غیرمنتظره باشد.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی اداره هواشناسی اشاره کرد: اثرات ال نینو در تعدادی مناطق جهان شناخته شده تر است و می تواند در بخشهایی از آمریکای جنوبی، آفریقای جنوبی و شمال استرالیا سبب کاهش بارش و حاکم شدن خشکسالی شود. این پدیده همینطور در تابستان شبه قاره هند می تواند سبب کاهش بارندگی و تاثیر منفی بر تولید مواد غذایی در این منطقه و پاکستان شود.
وی با تاکید بر این که ال نینو تنها عامل تعیین کننده بارندگی فصل سرد در ایران نیست، اظهار داشت: عوامل دیگری نیز دراین خصوص مؤثر هستند که از چند ماه قبل به صورت دقیق قابل پیش بینی نیستند. همچون این عوامل میتوان به میزان و گستره پوشش برف در سیبری در آغاز پاییز اشاره نمود که با تغییر فشار سیبری می تواند بر عملکرد سامانه های بارشی عبوری از ایران اثر بگذارد.
رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی اداره هواشناسی اضافه کرد: دمای اقیانوس هند و مسیر عبور طوفان ها در اقیانوس اطلس نیز از دیگر دلایل تأثیرگذار هستند که پیش بینی دقیق آنها از چند ماه قبل ممکن نیست. بدین سبب برای اظهارنظر قطعی تر در رابطه با بارندگی پاییز باید منتظر ماند تا سایر عوامل نیز مشخص تر شوند. در عین حال برمبنای وضعیت ال نینو و یکی دو شاخص اقلیمی دیگر، پیش بینی ها نشان داده است بارندگیها در پاییز، خصوصاً در نیمه دوم آن، می تواند در محدوده نرمال یا فراتر از نرمال باشد.
وظیفه اخطار داد: در چنین شرایطی احتمال بروز سیلاب های گسترده، خصوصاً در مناطقی که سابقه چنین رخدادهایی را دارند، همچون جنوب غرب کشور، غرب کرمانشاه، ایلام و خوزستان، بیش از سایر مناطق خواهد بود.
وی اظهار داشت: مدلهای فعلی نشان می دهند بی هنجاری بارندگی و احتمال بارشهای فراتر از نرمال در این مناطق بیشتر است و در مجموع پیش بینی های فصلی نیز بیان کننده پربارشی هستند؛ در عین حال این پیش بینی ها قطعی نیستند و با گذشت زمان و شناسایی عوامل دیگر، میتوان پیش بینی های دقیق تری عرضه کرد.
رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی اداره هواشناسی ضمن اشاره به ماهیت مخرب سیلاب ها تاکید کرد: برای پدیده هایی مانند سیل، پیش بینی های کوتاه مدت در زمان نزدیک به وقوع رخداد اهمیت زیادی دارند و می توانند نقش برجسته ی در مدیریت شرایط و کاهش خسارت ها ایفا کنند.
او همینطور با تاکید بر این که ال نینو باآنکه یک مؤلفه مهم و منحصربه فرد اقلیمی در جهان است، اما تنها عامل مؤثر بر مناطق دور از اقیانوس آرام جنوبی نیست، اظهار داشت: عوامل دیگری نیز بر بارندگیها اثرگذار هستند و نمی توان صرفا برمبنای ال نینو در رابطه با وضعیت بارندگیها با قطعیت اظهارنظر کرد.
وظیفه در ادامه بر لزوم آمادگی نهادهای اجرایی تاکید کرد و اظهار داشت: از هم اینک باید همکاری بین دستگاهی میان مجموعه های در رابطه با رخدادهای بارشی و سیلابی شکل بگیرد و دستگاههای حوزه مدیریت منابع آب، کشاورزی، هواشناسی، محیط زیست، صنعت، مدیریت بحران و امداد و نجات برای شرایط احتمالی آماده باشند.
وی ادامه داد: باید مناطق و استان هایی که بیشتر در معرض مخاطرات ناشی از پربارشی قرار دارند، شناسایی و میزان آسیب پذیری و تاب آوری آنها مشخص شود. تجربه نشان داده است مناطقی که آسیب پذیری بیشتری دارند، معمولا از آمادگی کمتری نیز برخوردار می باشند.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی اداره هواشناسی خاطرنشان کرد: با عنایت به این که حدود دو تا دو ماه و نیم یا کمتر و بیشتر تا آغاز بارشهای محتمل پاییزی فاصله داریم، ضروریست هماهنگی و آمادگی دستگاهها از هم اینک صورت گیرد تا در صورت وقوع سیلاب های سنگین، مدیریت تلفات و خسارت های احتمالی با آمادگی بیشتری صورت گیرد.
نپال؛ یک اخطار برای شهر های ایران
در همین حال علی بیت اللهی رییس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ضمن اشاره به تصاویر سیلاب نپال اعتقاد دارد این حادثه، فارغ از علت دقیق وقوع آن، باید برای کشورهایی مانند ایران یک اخطار جدی باشد.
وی با یادآوری سابقه سیلاب های خسارت بار در کشور گفته است ایران طی دهه های اخیر بارها با سیلاب های ناگهانی روبرو شده و حتی رخدادهایی با گستره محدود نیز خسارت های انسانی و اقتصادی قابل توجهی به جا گذاشته اند.
از نگاه وی مساله فقط شدت بارندگی نیست. وضعیت خاک، توپوگرافی منطقه، ظرفیت رودخانه ها و آبراه ها و مهم تر از تمام نحوه توسعه شهرها و روستاها، در میزان خسارت یک سیلاب نقش دارند.
وقتی شهر مسیر آب را تغییر می دهد
بیت اللهی رییس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با تکیه بر لزوم ممانعت از ساخت وساز در مسیرهای سیلابی و حریم رودخانه ها و مسیل ها می گوید: راه اندازی دیواره ها و بندهای حفاظتی، بازگشایی آبراه ها، اصلاح شبکه جمع آوری و هدایت آب های سطحی و ممانعت از تغییر مسیر طبیعی روان آب ها باید قبل از وقوع حادثه دنبال شود.
این مبحث در شهرها اهمیت بیشتری پیدا می کند. سطح زیادی از شهرها با آسفالت و ساختمان پوشیده شده و آب دیگر مانند یک منطقه طبیعی امکان نفوذ به زمین را ندارد. در چنین شرایطی، اگر مسیر آبراه ها نیز مسدود یا محدود شده باشد، یک بارندگی سنگین می تواند در مدت کوتاهی به آبگرفتگی و سپس سیلاب تبدیل گردد. به همین دلیل، آمادگی در مقابل سیلاب نباید تنها به ساخت دیواره و سازه های حفاظتی محدود شود. بخش مهمی از مدیریت خطر، به نحوه توسعه شهر و رعایت حریم طبیعی آب مربوط است.
یکی از پیشنهادهای مهم توسعه سامانه های هشدار سریع سیلاب است؛ سیستمهایی که در مقایسه با پروژه های بزرگ سازه ای، هزینه کمتری دارند اما می توانند در زمان وقوع سیلاب نقش مهمی در پایین آوردن تلفات داشته باشند. nر این سامانه ها سنسورهای بارندگی و روان آب در نقاط بالادست نصب می شوند و با افزایش حجم آب یا رسیدن بارندگی به آستانه های مشخص، اطلاعات برای دستگاههای مسئول و افراد در معرض خطر ارسال می شود.
اهمیت این سامانه ها در سیلاب های ناگهانی بیشتر مشخص می شود. وقتی سرعت حرکت آب بالاست، حتی چند دقیقه زمان اضافه می تواند برای تخلیه یک منطقه، توقف عبور و مرور در یک محور یا انتقال افراد به نقاط امن تعیین کننده باشد.
رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی پیشنهاد کرده است این سامانه ها ابتدا در نقاطی مستقر شوند که سابقه سیلاب، جمعیت در معرض خطر و میزان آسیب پذیری آنها بیشتر است و سپس به سایر مناطق گسترش پیدا کنند.
ال نینو؛ فرصت بارشی یا تهدید سیلابی؟
پدیده ال نینو برای ایران الزاماً یک خبر بد نیست. افزایش بارندگی در صورت توزیع مناسب می تواند قسمتی از فشار خشکسالی بر منابع آب و کشاورزی را کم کند. مساله زمانی شروع می شود که بارندگیها در مدت کوتاه و با شدت بالا اتفاق بیفتند یا در مناطقی رخ دهند که زیرساخت موردنیاز برای هدایت روان آب وجود ندارد.
ممکن است یک استان با افزایش بارندگی مواجه شود، اما این بارندگی به منابع آب کمک کند؛ در نقطه ای دیگر، همان افزایش بارندگی در صورت شدت بالا و نبود ظرفیت مناسب آبراه ها، به سیلاب تبدیل گردد. این تفاوت سبب می شود پیش بینی های فصلی به تنهایی برای مدیریت سیلاب کافی نباشند. پیش بینی فصلی می تواند تصویری کلی از شرایط بارشی عرضه کند، اما برای نجات جان انسان ها، هشدارهای کوتاه مدت و سامانه های پایش میدانی اهمیت بیشتری دارند.
ایران تا پاییز چقدر فرصت دارد؟
هنوز نمی توان گفت سیلابی مشخص در یک شهر یا استان حتما رخ خواهد داد. حتی نمی توان صرفا با استناد به ال نینو، در رابطه با میزان بارندگی در تمام نقاط کشور حکم واحدی صادر کرد.
در این بین اما یک حقیقت وجود دارد؛ اداره هواشناسی نسبت به احتمال بارشهای نرمال تا فراتر از نرمال در نیمه دوم پاییز اخطار داده و هم زمان کارشناسان حوزه مدیریت بحران بر لزوم آمادگی در مقابل سیلاب تاکید دارند. در چنین شرایطی انتظار برای مشخص شدن اولین سامانه بارش برای آغاز اقدامات پیشگیرانه، منطقی نیست.
پاکسازی آبراه ها، بررسی مسیرهای سیلابی، کنترل ساخت وساز در حریم رودخانه ها و مسیل ها، شناسایی نقاط پرخطر و راه اندازی سامانه های اخطار سریع، اقداماتی هستند که میتوان قبل از وقوع حادثه انجام داد.
مدیریت سیلاب نیز تنها وظیفه یک دستگاه نیست. وزارت نیرو، سازمان هواشناسی، وزارت راه، شهرداری ها، مدیریت بحران، جهاد کشاورزی و دستگاههای امدادی هر کدام قسمتی از این زنجیره را در اختیار دارند و هماهنگی میان آنها می تواند تفاوت بزرگی در زمان وقوع حادثه بوجود آورد.
منبع: تسنیم
تجربه نشان داده است مناطقی که آسیب پذیری بیشتری دارند، معمولاً از آمادگی کمتری هم برخوردار می باشند.
رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی اداره هواشناسی اشاره کرد: با توجه به اینکه حدود دو تا دو ماه و نیم یا کمتر و بیشتر تا آغاز بارشهای محتمل پاییزی فاصله داریم، ضروری است هماهنگی و آمادگی دستگاهها از هم اینک صورت گیرد تا در صورت وقوع سیلاب های سنگین، مدیریت تلفات و خسارت های احتمالی با آمادگی بیشتری صورت گیرد.
در همین حال علی بیت اللهی رئیس بخش زلزله شناسی مهندسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ضمن اشاره به تصاویر سیلاب نپال اعتقاد دارد این حادثه، فارغ از علت دقیق وقوع آن، باید برای کشورهایی مانند ایران یک اخطار جدی باشد.
وی با یادآوری سابقه سیلاب های خسارت بار در کشور گفته است ایران طی دهه های اخیر بارها با سیلاب های ناگهانی روبرو شده و حتی رخدادهایی با گستره محدود هم خسارت های انسانی و اقتصادی قابل توجهی به جا گذاشته اند.
از نگاه وی مسئله فقط شدت بارش نیست. سطح زیادی از شهرها با آسفالت و ساختمان پوشیده شده و آب دیگر مانند یک منطقه طبیعی امکان نفوذ به زمین را ندارد. مسئله زمانی آغاز می شود که بارندگیها در مدت کوتاه و با شدت بالا اتفاق بیفتند یا در مناطقی رخ دهند که زیرساخت موردنیاز برای هدایت روان آب وجود ندارد.
ممکن است یک استان با افزایش بارش مواجه شود، اما این بارش به منابع آب کمک کند؛ در نقطه ای دیگر، همان افزایش بارش در صورت شدت بالا و نبود ظرفیت مناسب آبراهه ها، به سیلاب تبدیل گردد.
منبع: حقوق و قضا
مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب